Diyabetik retinopati tedavisi, diyabet hastalığına bağlı olarak retina damarlarında meydana gelen hasarın ilerlemesini durdurmayı, görme kaybını önlemeyi ve mevcut görme fonksiyonunu korumayı amaçlayan modern tanı ve tedavi yöntemlerini kapsar. Retina, gözün arka kısmında bulunan ve ışığı algılayarak görüntünün beyne iletilmesini sağlayan sinir tabakasıdır. Diyabet nedeniyle uzun süre yüksek seyreden kan şekeri, retinadaki ince damarların yapısını bozarak kanama, sıvı sızıntısı ve yeni anormal damar oluşumlarına neden olabilir.
Diyabetik retinopati, diyabet hastalarında en sık görülen göz komplikasyonlarından biridir ve tedavi edilmediğinde kalıcı görme kaybına yol açabilir. Hastalığın en önemli özelliklerinden biri ise erken evrelerde belirti vermeden ilerleyebilmesidir. Bu nedenle diyabet tanısı alan bireylerin herhangi bir görme şikâyeti olmasa bile düzenli göz muayenesi yaptırmaları büyük önem taşır.
Günümüzde gelişmiş görüntüleme yöntemleri, retina lazer uygulamaları, göz içi ilaç tedavileri ve cerrahi teknikler sayesinde diyabetik retinopati büyük oranda kontrol altına alınabilmekte ve görme kaybı riski önemli ölçüde azaltılabilmektedir.
Diyabetik retinopati, diyabet hastalığı nedeniyle retina damarlarının zarar görmesi sonucu gelişen ilerleyici bir retina hastalığıdır.
Uzun süre kontrolsüz seyreden yüksek kan şekeri, retina damarlarının duvarlarını zayıflatır. Bunun sonucunda damarlarda genişlemeler, tıkanıklıklar, kanamalar ve sıvı sızıntıları meydana gelebilir. Hastalık ilerledikçe retina yeterince oksijen alamaz ve buna bağlı olarak anormal yeni damar oluşumları gelişebilir. Bu yeni damarlar oldukça hassastır ve kolayca kanayarak ciddi görme kaybına neden olabilir.
Erken tanı ve zamanında tedavi, retina dokusunun korunması açısından büyük önem taşır.
Hastalığın temel nedeni uzun süre yüksek seyreden kan şekeri düzeyleridir. Ancak diyabetik retinopati gelişiminde yalnızca kan şekeri değil, birçok farklı faktör de rol oynar.
Risk faktörleri arasında şunlar bulunur:
Uzun süredir diyabet hastası olmak
Kan şekerinin düzensiz seyretmesi
Hipertansiyon
Yüksek kolesterol
Böbrek hastalıkları
Sigara kullanımı
Gebelik dönemindeki diyabet
Obezite
Kan şekeri kontrolünün iyi sağlanması, diyabetik retinopatinin gelişme riskini azaltan en önemli faktörlerden biridir.
Hastalığın erken dönemlerinde çoğu hastada herhangi bir belirti görülmeyebilir. Bu nedenle düzenli retina muayenesi büyük önem taşır.
İlerleyen dönemlerde görülebilecek belirtiler şunlardır:
Bulanık görme
Görme keskinliğinde azalma
Görme alanında siyah noktalar veya uçuşmalar
Görmede dalgalanma
Renkleri ayırt etmede güçlük
Gece görüşünde azalma
Ani görme kaybı
Görme alanında karanlık bölgeler oluşması
Bu belirtilerden biri veya birkaçı görüldüğünde vakit kaybetmeden bir göz hastalıkları uzmanına başvurulmalıdır.
Diyabetik retinopatinin tanısı ayrıntılı retina muayenesi ve gelişmiş görüntüleme yöntemleri ile konulur.
Tanıda kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:
Genişletilmiş göz dibi (fundus) muayenesi
Optik Koherens Tomografi (OCT)
OCT Anjiyografi (OCTA)
Fundus Fotoğrafı
Fundus Florescein Anjiyografi (FFA)
Görme keskinliği değerlendirmesi
Bu incelemeler sayesinde retina damarlarındaki hasarın derecesi, makula ödemi varlığı ve hastalığın evresi ayrıntılı olarak değerlendirilebilir.
Diyabetik retinopati farklı evrelerde görülebilir.
Bu dönemde retina damarlarında küçük genişlemeler ve kanamalar görülebilir. Hastalar çoğu zaman belirti hissetmez.
Retina damarlarında daha yaygın tıkanıklıklar oluşur ve retina yeterince oksijen alamamaya başlar.
Hastalığın ileri evresidir.
Retinada yeni ve anormal damarlar gelişir. Bu damarlar kolayca kanayabilir ve retina dekolmanı gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilir.
Diyabetik retinopatinin en önemli komplikasyonlarından biri diyabetik makula ödemidir.
Makula, detaylı görmeden sorumlu retina bölgesidir. Bu bölgede sıvı birikmesi merkezi görmenin bozulmasına neden olur.
Diyabetik makula ödemi, günümüzde göz içi enjeksiyon tedavilerinin en sık uygulandığı retina hastalıklarından biridir.
Tedavinin en önemli basamaklarından biri sistemik hastalığın kontrol altına alınmasıdır.
Kan şekeri, tansiyon ve kolesterol düzeylerinin dengelenmesi retina üzerindeki hasarın ilerlemesini önemli ölçüde yavaşlatabilir.
Bu nedenle göz doktoru ile birlikte endokrinoloji veya dahiliye uzmanının koordineli takibi büyük önem taşır.
Günümüzde diyabetik makula ödeminin tedavisinde en sık kullanılan yöntemlerden biri göz içerisine uygulanan ilaç enjeksiyonlarıdır.
Bu tedaviler;
Retina ödemini azaltmayı,
Damar geçirgenliğini düşürmeyi,
Görme seviyesini korumayı,
Bazı hastalarda görmeyi artırmayı
amaçlar.
Tedavi planı hastalığın şiddetine göre belirli aralıklarla uygulanabilir.
Lazer tedavisi özellikle proliferatif diyabetik retinopati ve bazı retina damar bozukluklarında uygulanmaktadır.
Lazer uygulaması;
Anormal damar oluşumunu azaltmayı,
Retina oksijenlenmesini artırmayı,
Kanama riskini düşürmeyi
hedefler.
İşlem poliklinik şartlarında gerçekleştirilebilir ve çoğu hasta aynı gün günlük yaşamına dönebilir.
İleri evre diyabetik retinopatide bazı hastalarda cerrahi tedavi gerekebilir.
Vitrektomi ameliyatı;
Yoğun göz içi kanamalarında,
Retina dekolmanında,
Yoğun fibrozis geliştiğinde,
Lazer veya enjeksiyon tedavisinin yeterli olmadığı durumlarda
uygulanabilir.
Ameliyat sırasında göz içerisindeki kanamalı vitreus temizlenir ve retina üzerindeki çekintiler giderilir.
Diyabetik retinopati yaşam boyu takip gerektiren kronik bir hastalıktır.
Tedavi sonrasında düzenli kontroller sayesinde hastalığın seyri yakından izlenebilir.
Kontroller sırasında;
Retina OCT görüntüleri değerlendirilir.
Görme seviyesi ölçülür.
Retina damar yapısı incelenir.
Gerekirse enjeksiyon veya lazer tedavisi planlanır.
Takip sıklığı hastalığın evresine göre kişiye özel belirlenir.
Diyabetik retinopatinin tamamen önlenmesi her zaman mümkün olmasa da risk önemli ölçüde azaltılabilir.
Korunmak için önerilen başlıca yöntemler şunlardır:
Kan şekerini düzenli kontrol altında tutmak
HbA1c değerlerini hedef aralıkta tutmak
Hipertansiyonu kontrol etmek
Sağlıklı beslenmek
Düzenli egzersiz yapmak
Sigara kullanmamak
Düzenli retina muayenelerini aksatmamak
Erken teşhis sayesinde henüz görme kaybı gelişmeden tedavi planlanabilir.
Hastalık tamamen ortadan kalkmasa da erken tanı ve uygun tedavi ile ilerlemesi kontrol altına alınabilir.
Tedavi edilmediğinde ciddi görme kaybına ve kalıcı körlüğe yol açabilir. Düzenli takip bu riski önemli ölçüde azaltır.
Hayır. İşlem damla anestezisi altında uygulanır ve genellikle kısa sürer. Hastalar çoğunlukla yalnızca hafif bir basınç hisseder.
Lazer tedavisinin temel amacı mevcut görmeyi korumak ve hastalığın ilerlemesini durdurmaktır. Görme artışı hastalığın evresine göre değişebilir.
Diyabet tanısı alan bireylerin yılda en az bir kez ayrıntılı retina muayenesi yaptırmaları önerilir. Hastalığın evresine göre doktor daha sık kontroller planlayabilir.