Göz tembelliği tedavisi, tıbbi adıyla ambliyopi, çocukluk döneminde görme gelişiminin sağlıklı şekilde tamamlanamaması sonucu ortaya çıkan görme azalmasının tedavi edilmesini amaçlayan yöntemleri kapsar. Göz tembelliğinde göz yapısı çoğu zaman tamamen normaldir. Sorun, beynin bir gözden gelen görüntüyü yeterince kullanmaması nedeniyle o gözün görme gelişiminin geri kalmasıdır.
Ambliyopi, çocuklarda önlenebilir görme kaybının en önemli nedenlerinden biridir. Erken yaşta teşhis edilmediğinde kalıcı görme kaybına yol açabilir. Özellikle yaşamın ilk 7-8 yılı görme gelişimi açısından kritik dönemdir. Bu süreçte uygulanan uygun tedavi yöntemleriyle birçok çocukta görme önemli ölçüde iyileştirilebilir.
Toplumda göz tembelliğinin yalnızca şaşılığı olan çocuklarda görüldüğü düşünülse de, yüksek göz numaraları, iki göz arasındaki numara farkı veya doğumsal katarakt gibi birçok farklı neden de ambliyopiye yol açabilir. Bu nedenle düzenli çocuk göz muayeneleri büyük önem taşımaktadır.
Göz tembelliği, gözlerden birinin veya daha nadir olarak her iki gözün normal görme gelişimini tamamlayamaması sonucu oluşan görme azlığıdır.
Bebeklik ve çocukluk döneminde beyin, iki gözden gelen görüntüleri birlikte değerlendirerek görme sistemini geliştirir. Eğer bir gözden gelen görüntü sürekli bulanık veya bozuk ise beyin zamanla bu gözü kullanmayı bırakabilir. Bunun sonucunda göz sağlıklı görünmesine rağmen görme seviyesi normal gelişemez.
Ambliyopi erken dönemde tedavi edilmezse erişkin yaşlarda kalıcı hale gelebilir.
Göz tembelliğine yol açabilecek birçok farklı neden bulunmaktadır.
En sık görülen nedenler şunlardır:
Şaşılık
İki göz arasında yüksek numara farkı (Anizometropi)
Yüksek miyopi, hipermetropi veya astigmatizma
Doğuştan katarakt
Göz kapağı düşüklüğü (Pitozis)
Kornea hastalıkları
Doğuştan göz hastalıkları
Retina hastalıkları
Bu durumlarda beyin, daha net gören gözü tercih ederken diğer gözün görme gelişimi geri kalabilir.
Göz tembelliği çoğu zaman çocuk tarafından fark edilmez.
Ailelerin dikkat etmesi gereken belirtiler şunlardır:
Tek gözde görme azalması
Şaşılık
Başını eğerek bakma alışkanlığı
Bir gözü kapatarak bakma
Derinlik algısında bozulma
Okul başarısında düşüş
Küçük cisimleri seçmekte zorlanma
Tek taraflı göz tembelliğinde çocuk diğer gözü iyi gördüğü için uzun süre hiçbir şikâyet olmayabilir.
Bu nedenle düzenli göz muayeneleri büyük önem taşır.
Tanı ayrıntılı çocuk göz muayenesi ile konulur.
Muayenede;
Görme keskinliği değerlendirmesi
Göz numarası ölçümü
Göz kayması değerlendirmesi
Göz hareketlerinin incelenmesi
Göz dibi muayenesi
Gerekli durumlarda damlalı refraksiyon muayenesi
gerçekleştirilir.
Erken yaşta yapılan taramalar ambliyopinin başarılı şekilde tedavi edilmesini sağlayabilir.
Tedavinin temel amacı, beynin tembel gözü yeniden kullanmasını sağlayarak görme gelişimini desteklemektir.
Tedavi ile hedeflenenler şunlardır:
Görme seviyesini artırmak
İki gözün birlikte çalışmasını sağlamak
Derinlik algısını geliştirmek
Kalıcı görme kaybını önlemek
Çocuğun görsel gelişimini desteklemek
Tedavi başarısı büyük ölçüde tanı yaşına bağlıdır.
Göz tembelliğine neden olan kırma kusuru varsa ilk adım uygun gözlük tedavisidir.
Doğru numaralı gözlük kullanımı sayesinde bazı çocuklarda yalnızca gözlük ile bile görme belirgin şekilde artabilir.
Özellikle hipermetropi, miyopi ve astigmatizma kaynaklı ambliyopilerde gözlük tedavisi oldukça önemlidir.
Kapama tedavisi göz tembelliğinin en yaygın tedavi yöntemidir.
Bu yöntemde iyi gören göz belirli saatlerde özel bir göz bandı ile kapatılır.
Böylece beyin tembel gözü kullanmaya zorlanır ve görme gelişimi desteklenir.
Kapama süresi;
Çocuğun yaşına,
Görme seviyesine,
Ambliyopinin derecesine
göre göz doktoru tarafından belirlenir.
Bazı çocuklarda kapama tedavisine alternatif olarak atropin damlaları kullanılabilir.
İyi gören gözün yakını geçici olarak bulanıklaştırılarak tembel gözün daha aktif kullanılması hedeflenir.
Hangi yöntemin uygun olduğu çocuk özelinde değerlendirilir.
Seçilmiş hastalarda klasik tedavilere ek olarak görme terapileri uygulanabilir.
Bunlar arasında:
Binoküler görme egzersizleri
Bilgisayar destekli görme programları
Derinlik algısını geliştiren uygulamalar
El-göz koordinasyon çalışmaları
yer alabilir.
Bu uygulamalar her hasta için gerekli olmayabilir ve uzman değerlendirmesi sonrası planlanır.
Tedavi süresi çocuğun yaşına ve ambliyopinin derecesine göre değişiklik gösterir.
Bazı çocuklarda birkaç ay içerisinde belirgin düzelme görülürken, bazı hastalarda tedavi daha uzun sürebilir.
En başarılı sonuçlar genellikle erken yaşta başlanan tedavilerde elde edilir.
Tedavi edilmeyen göz tembelliği kalıcı görme kaybına neden olabilir.
İleri yaşlarda;
Görme seviyesi düşük kalabilir.
Derinlik algısı gelişmeyebilir.
Meslek seçiminde bazı kısıtlamalar oluşabilir.
Sağlam gözde ilerleyen yıllarda oluşabilecek hastalıklar ciddi görme sorunlarına yol açabilir.
Bu nedenle erken teşhis son derece önemlidir.
Her vaka önlenemese de erken taramalar sayesinde kalıcı görme kaybı büyük oranda önlenebilir.
Çocukların;
Bebeklik döneminde,
Okul öncesinde,
Okul çağında
düzenli göz muayenesinden geçirilmesi önerilmektedir.
Ailesinde şaşılık veya göz tembelliği bulunan çocukların daha erken değerlendirilmesi önemlidir.
Tedavide en başarılı sonuçlar çocukluk döneminde elde edilir. Özellikle ilk 7-8 yaş içerisinde başlanan tedaviler çok daha etkilidir. Ancak bazı hastalarda daha ileri yaşlarda da belirli ölçüde fayda sağlanabilir.
Hayır. Ambliyopi tedavi gerektiren bir durumdur ve kendiliğinden düzelmesi beklenmez.
Bazı çocuklarda yalnızca gözlük yeterli olabilir. Ancak birçok hastada kapama tedavisi veya diğer yöntemlerin de uygulanması gerekir.
Tedavi süresi çocuğun yaşına, görme seviyesine ve tedaviye verdiği yanıta göre değişir. Süre göz doktoru tarafından düzenli kontrollerle belirlenir.
Yetişkinlerde tedavi çocuklara göre daha sınırlı başarı sağlar. Bu nedenle erken tanı ve çocukluk döneminde tedaviye başlanması büyük önem taşır.