Glokom tedavisi, halk arasında "göz tansiyonu" olarak bilinen glokom hastalığının ilerlemesini durdurmak veya yavaşlatmak amacıyla uygulanan tedavi yöntemlerini kapsar. Glokom, göz içerisindeki optik sinirin hasar görmesiyle karakterize kronik bir göz hastalığıdır ve tedavi edilmediğinde kalıcı görme kaybına hatta körlüğe neden olabilir. En önemli özelliği ise erken dönemlerde çoğu zaman belirti vermeden ilerlemesidir. Bu nedenle glokom, dünyada önlenebilir körlük nedenleri arasında ilk sıralarda yer almaktadır.
Glokom nedeniyle oluşan görme kaybı geri döndürülemez. Ancak erken tanı ve doğru tedavi ile hastalığın ilerlemesi büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Bu nedenle düzenli göz muayeneleri, özellikle 40 yaş üzerindeki bireylerde ve risk grubunda bulunan kişiler için büyük önem taşır.
Glokom, göz ile beyin arasındaki görme siniri olan optik sinirin zaman içerisinde hasar görmesiyle ortaya çıkan ilerleyici bir hastalıktır. Çoğu vakada göz içi basıncının yükselmesi hastalığın gelişiminde önemli rol oynasa da normal göz tansiyonu değerlerine sahip kişilerde de glokom görülebilir.
Optik sinirde meydana gelen hasar ilerledikçe çevresel görme alanı daralmaya başlar. Hastalık tedavi edilmediğinde merkezi görme de etkilenebilir ve ciddi görme kayıpları gelişebilir.
Glokomun oluşumunda birçok farklı faktör rol oynayabilir. Göz içerisindeki sıvının üretimi ile dışarı atılması arasındaki dengenin bozulması sonucunda göz içi basıncı yükselebilir. Artan basınç optik sinire zarar verebilir.
Glokom gelişme riskini artıran faktörler arasında şunlar yer alır:
İleri yaş
Ailede glokom öyküsü bulunması
Diyabet
Hipertansiyon
Yüksek miyopi veya hipermetropi
Uzun süre kortizon kullanımı
Göz travmaları
İnce kornea yapısı
Daha önce geçirilmiş göz ameliyatları
Risk faktörlerinden bir veya birkaçına sahip olmak mutlaka glokom gelişeceği anlamına gelmez. Ancak düzenli kontrollerin yapılması erken tanı açısından önemlidir.
En yaygın görülen açık açılı glokom uzun yıllar boyunca hiçbir belirti vermeden ilerleyebilir. Bu nedenle birçok hasta hastalığını ancak rutin göz muayenesi sırasında öğrenmektedir.
İlerleyen dönemlerde görülebilecek belirtiler şunlardır:
Çevresel görme alanında daralma
Görme kalitesinde azalma
Gece görüşünde zorlanma
Işıklara bakıldığında hale oluşması
Sık gözlük numarası değişikliği
Akut açı kapanması glokomu ise ani gelişebilir ve acil müdahale gerektirir. Bu durumda;
Şiddetli göz ağrısı
Bulanık görme
Baş ağrısı
Bulantı ve kusma
Gözde kızarıklık
Işık etrafında renkli halkalar görülmesi
gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
Glokom tanısı yalnızca göz tansiyonunun ölçülmesiyle konulmaz. Hastalığın doğru değerlendirilmesi için kapsamlı bir göz muayenesi gerekir.
Tanıda kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:
Göz içi basıncı ölçümü (Tonometri)
Görme alanı testi
Optik sinir değerlendirmesi
Optik Koherens Tomografi (OCT)
Kornea kalınlığı ölçümü (Pakimetri)
Gonyoskopi ile açı değerlendirmesi
Bu testler sayesinde glokomun tipi, evresi ve optik sinirde oluşturduğu hasar ayrıntılı olarak değerlendirilebilir.
Glokom tedavisindeki temel amaç kaybedilen görmeyi geri kazandırmak değildir. Çünkü optik sinirde oluşan hasar kalıcıdır.
Tedavinin amacı;
Göz içi basıncını güvenli seviyeye düşürmek
Optik sinirin daha fazla zarar görmesini önlemek
Görme alanını korumak
Hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak
Hastanın yaşam kalitesini korumaktır
Bu nedenle erken tanı büyük önem taşır.
Glokomun ilk basamak tedavisi çoğu zaman göz damlalarıdır.
Bu damlalar;
Göz içi sıvısının üretimini azaltabilir,
Göz sıvısının dışarı akışını artırabilir,
Göz içi basıncını düşürebilir.
İlaçların doktorun önerdiği şekilde düzenli kullanılması tedavinin başarısı açısından kritik öneme sahiptir. Damlaların düzensiz kullanılması hastalığın ilerlemesine neden olabilir.
Bazı hastalarda tek damla yeterli olurken, ileri evrelerde birden fazla ilaç kombinasyonu gerekebilir.
İlaç tedavisinin yeterli olmadığı veya uygun görülen hastalarda lazer tedavileri uygulanabilir.
En sık kullanılan yöntemler arasında:
Açık açılı glokom hastalarında göz içi sıvısının dışarı akışını artırmayı hedefleyen güvenli bir lazer yöntemidir.
İşlem kısa sürer ve genellikle ağrısızdır.
Dar açılı glokom riskinde veya açı kapanması glokomunda uygulanan tedavidir.
Lazer yardımıyla iris üzerinde küçük bir açıklık oluşturularak göz içi sıvısının dolaşımı kolaylaştırılır.
Bazı hastalarda ilaç ve lazer tedavileri yeterli olmayabilir. Bu durumda cerrahi tedavi planlanabilir.
Glokom ameliyatlarının temel amacı göz içerisindeki sıvının dışarı çıkışını artırarak göz tansiyonunu düşürmektir.
En sık uygulanan yöntemler şunlardır:
Trabekülektomi
Tüp implant cerrahileri
Minimal İnvaziv Glokom Cerrahisi (MIGS)
Glokom drenaj implantları
Hangi yöntemin tercih edileceği hastalığın tipi, evresi ve hastanın göz yapısına göre belirlenir.
Son yıllarda geliştirilen MIGS yöntemleri daha küçük kesilerle gerçekleştirilen modern cerrahi tekniklerdir.
Avantajları arasında;
Daha kısa ameliyat süresi
Daha hızlı iyileşme
Daha düşük komplikasyon riski
Katarakt ameliyatıyla birlikte uygulanabilmesi
yer almaktadır.
Her glokom hastası için uygun olmayabileceği unutulmamalıdır.
Glokom yaşam boyu takip gerektiren kronik bir hastalıktır.
Tedavi başarılı olsa bile düzenli kontroller ihmal edilmemelidir.
Kontroller sırasında;
Göz tansiyonu değerlendirilir.
Görme alanı testleri tekrarlanır.
Optik sinir OCT görüntüleri karşılaştırılır.
Gerekirse tedavi planı güncellenir.
Düzenli takip sayesinde hastalığın ilerlemesi erken dönemde fark edilerek uygun müdahale yapılabilir.
Tedavi edilmeyen glokom ilerleyici optik sinir hasarına neden olur.
İlk olarak çevresel görme etkilenir. Hastalık ilerledikçe merkezi görme de bozulabilir ve kalıcı görme kaybı gelişebilir.
Glokom nedeniyle kaybedilen görme geri getirilemez. Bu nedenle erken teşhis ve düzenli tedavi büyük önem taşır.
Glokom tedavisinde ilaç veya cerrahinin yanı sıra hastanın tedaviye uyumu da önemlidir.
Hastalara genellikle şu önerilerde bulunulur:
Göz damlalarını düzenli kullanmak
Kontrol muayenelerini aksatmamak
Doktor önerisi olmadan ilaç bırakmamak
Genel sağlık kontrollerini ihmal etmemek
Diyabet ve hipertansiyonu kontrol altında tutmak
Düzenli fiziksel aktivite yapmak
Sağlıklı ve dengeli beslenmek
Hayır. Glokom kronik bir hastalıktır. Tedavi ile kontrol altına alınabilir ancak tamamen ortadan kaldırılamaz.
Tedavi edilmediğinde optik sinirde kalıcı hasara yol açarak ciddi görme kaybına ve körlüğe neden olabilir.
Hayır. Göz tansiyonu yüksek olan her kişide glokom gelişmeyebilir. Aynı şekilde normal göz tansiyonuna sahip kişilerde de glokom görülebilir.
Cerrahi tedavi göz tansiyonunu düşürmeyi amaçlar. Ancak hastaların düzenli kontrollerine devam etmesi gerekir.
Aile öyküsü bulunan kişilerde glokom gelişme riski daha yüksektir. Bu nedenle birinci derece yakınlarında glokom bulunan bireylerin düzenli göz muayenesi yaptırmaları önerilir.