Şaşılık tedavisi, her iki gözün aynı noktaya birlikte odaklanmasını sağlayan göz kaslarının dengesiz çalışması sonucu oluşan göz kaymasının düzeltilmesini amaçlayan tanı ve tedavi yöntemlerini kapsar. Tıbbi adı strabismus olan şaşılık, yalnızca estetik bir problem değildir. Tedavi edilmediğinde çocuklarda göz tembelliğine (ambliyopi), erişkinlerde ise çift görme ve derinlik algısında bozulma gibi önemli görme problemlerine yol açabilir.
Normal şartlarda iki göz aynı hedefe senkronize şekilde hareket eder ve beyin her iki gözden gelen görüntüyü birleştirerek tek ve üç boyutlu bir görüntü oluşturur. Şaşılıkta ise gözlerden biri farklı bir yöne bakar ve bu uyum bozulur. Kayma sürekli olabileceği gibi zaman zaman ortaya çıkan gizli veya aralıklı şaşılık şeklinde de görülebilir.
Şaşılık her yaşta gelişebilir. Doğuştan görülebileceği gibi çocukluk döneminde, erişkin yaşlarda ya da bazı nörolojik veya sistemik hastalıklara bağlı olarak da ortaya çıkabilir. Günümüzde erken tanı ve kişiye özel tedavi planlaması sayesinde birçok şaşılık vakasında başarılı sonuçlar elde edilebilmektedir.
Şaşılık, gözlerin aynı hedefe birlikte bakamaması sonucu oluşan göz hizalanma bozukluğudur.
Normalde her iki göz altı adet göz kasının uyumlu çalışması sayesinde aynı noktaya odaklanır. Bu kasların dengesiz çalışması veya sinirsel kontrol mekanizmasındaki bozukluklar gözlerden birinin farklı yöne kaymasına neden olur.
Kayma;
İçe doğru
Dışa doğru
Yukarı doğru
Aşağı doğru
olabilir.
Bazı hastalarda kayma sürekli görülürken bazı kişilerde yalnızca yorgunluk, hastalık veya dikkat dağınıklığı sırasında ortaya çıkabilir.
Şaşılığın ortaya çıkmasında birçok farklı neden rol oynayabilir.
En sık görülen nedenler şunlardır:
Doğuştan göz kası bozuklukları
Genetik yatkınlık
Hipermetropi gibi kırma kusurları
Göz tembelliği
Beyin ve sinir sistemi hastalıkları
Göz travmaları
Diyabet nedeniyle gelişen sinir felçleri
Tiroid göz hastalıkları
İnme ve bazı nörolojik hastalıklar
Çocuklarda en sık nedenlerden biri yüksek hipermetropiye bağlı gelişen akomodatif şaşılıktır.
Şaşılık farklı yönlerde ve farklı mekanizmalarla gelişebilir.
Başlıca şaşılık türleri şunlardır:
En sık görülen şaşılık tipidir.
Özellikle çocukluk çağında ortaya çıkar ve hipermetropi ile ilişkili olabilir.
Gözlerden biri dışa doğru kayar.
Bazı hastalarda yalnızca yorgunluk veya uzak mesafeye bakarken belirgin hale gelir.
Gözlerden biri yukarıya veya aşağıya doğru kayar.
Kas felçleri veya doğuştan kas anomalileri ile ilişkili olabilir.
Normal şartlarda gözler hizalı görünür.
Ancak gözlerin birlikte çalışma mekanizması bozulduğunda kayma ortaya çıkabilir.
Belirtiler yaşa ve şaşılığın tipine göre değişebilir.
En sık görülen belirtiler şunlardır:
Gözlerde kayma
Çift görme
Başı eğerek bakma
Bir gözü kapatarak bakma
Derinlik algısında bozulma
Göz yorgunluğu
Baş ağrısı
Işıktan rahatsız olma
Çocuklarda göz tembelliği gelişmesi
Bebeklerde ilk aylarda görülen geçici kaymalar normal olabilir. Ancak devam eden veya sık tekrarlayan kaymalar mutlaka değerlendirilmelidir.
Şaşılık ayrıntılı göz muayenesi ile teşhis edilir.
Muayenede;
Görme keskinliği değerlendirmesi
Göz hareketlerinin incelenmesi
Kayma açısının ölçülmesi
Binoküler görme değerlendirmesi
Derinlik algısı testleri
Göz numarası ölçümü
Damlalı refraksiyon muayenesi
Retina ve göz dibi muayenesi
yapılır.
Gerekli görülen hastalarda nörolojik değerlendirme de istenebilir.
Tedavide amaç yalnızca gözlerin görünümünü düzeltmek değildir.
Tedavi ile hedeflenenler şunlardır:
Gözlerin hizalanmasını sağlamak
İki gözün birlikte çalışmasını desteklemek
Çift görmeyi ortadan kaldırmak
Derinlik algısını geliştirmek
Göz tembelliğini önlemek veya tedavi etmek
Estetik görünümü iyileştirmek
Tedavi planı şaşılığın nedenine göre hazırlanır.
Hipermetropiye bağlı gelişen şaşılıklarda uygun numaralı gözlük kullanımı kaymayı tamamen düzeltebilir.
Özellikle çocuklarda erken dönemde başlanan gözlük tedavisi oldukça başarılı sonuçlar verebilir.
Şaşılığa göz tembelliği eşlik ediyorsa öncelikle ambliyopi tedavisi planlanır.
Tedavide:
Kapama tedavisi
Atropin damla uygulaması
Görme rehabilitasyonu
gibi yöntemlerden yararlanılabilir.
Bazı şaşılık türlerinde göz kaslarının koordinasyonunu geliştirmeye yönelik egzersiz programları uygulanabilir.
Bu tedaviler özellikle belirli hasta gruplarında destekleyici rol oynar.
Seçilmiş hastalarda bazı göz kaslarına botulinum toksin enjeksiyonu uygulanabilir.
Bu yöntem özellikle belirli şaşılık tiplerinde veya cerrahiye alternatif olarak değerlendirilebilir.
Gözlük veya diğer tedavilerle düzelmeyen şaşılıklarda cerrahi tedavi uygulanabilir.
Ameliyatta göz kaslarının yerleri veya kuvvetleri yeniden düzenlenerek gözlerin aynı hizaya gelmesi amaçlanır.
Şaşılık ameliyatı:
Genel veya lokal anestezi altında yapılabilir.
Gözün dış kısmındaki kaslara uygulanır.
Gözün alınmasını veya değiştirilmesini içermez.
Aynı gün taburculuk mümkün olabilir.
Bazı hastalarda birden fazla cerrahi gerekebilir.
Çocuklarda erken tedavi görme gelişimi açısından kritik öneme sahiptir.
Erken müdahale sayesinde:
Göz tembelliği önlenebilir.
İki gözün birlikte çalışması geliştirilebilir.
Derinlik algısı korunabilir.
Kalıcı görme kaybı riski azaltılabilir.
Erişkinlerde ise çift görme ve yaşam kalitesini etkileyen şikâyetler tedavi edilebilir.
Tüm şaşılık türleri önlenemese de erken teşhis sayesinde birçok komplikasyon önlenebilir.
Bunun için:
Çocukların düzenli göz muayenesi yaptırılması
Kırma kusurlarının erken düzeltilmesi
Göz tembelliğinin tedavi edilmesi
Ani gelişen şaşılıklarda gecikmeden göz doktoruna başvurulması
önerilmektedir.
Hayır. Gerçek şaşılık genellikle kendiliğinden düzelmez ve mutlaka göz hastalıkları uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.
Hayır. Şaşılık erişkinlerde de gelişebilir. Sinir felçleri, travmalar, tiroid hastalıkları ve bazı nörolojik hastalıklar erişkin şaşılığına neden olabilir.
Birçok hastada uzun süreli başarılı sonuçlar elde edilir. Ancak bazı durumlarda zaman içerisinde ek tedavi veya ikinci bir ameliyat gerekebilir.
Evet. Özellikle çocukluk çağında tedavi edilmeyen şaşılık, göz tembelliğinin en önemli nedenlerinden biridir.
Hayır. Ameliyat yalnızca kozmetik görünümü düzeltmek için değil; gözlerin birlikte çalışmasını desteklemek, çift görmeyi azaltmak ve görme fonksiyonlarını iyileştirmek amacıyla uygulanır.