Retina dekolmanı, retinanın gözün arka duvarından ayrılması sonucu gelişen ve acil tedavi gerektiren ciddi bir göz hastalığıdır. Retina, ışığı algılayarak beyne görüntü sinyalleri gönderen sinir dokusudur. Sağlıklı bir görmenin devam edebilmesi için retinanın bulunduğu tabakaya sıkı şekilde yapışık olması gerekir. Retina bu tabakadan ayrıldığında, oksijen ve besin desteği kesilmeye başlar. Tedavi geciktiğinde retina hücreleri kalıcı olarak zarar görebilir ve geri dönüşü olmayan görme kaybı gelişebilir.
Retina dekolmanı her yaşta görülebilmekle birlikte özellikle ileri miyopisi olan kişilerde, göz travması geçirenlerde, daha önce göz ameliyatı olanlarda ve retina yırtığı bulunan bireylerde daha sık ortaya çıkar. Erken teşhis edilen vakalarda modern cerrahi yöntemlerle retinanın yeniden yerine yerleştirilmesi mümkündür ve görmenin korunma şansı önemli ölçüde artar.
Retina dekolmanı göz sağlığında gerçek bir acil durum olarak kabul edilir. Ani başlayan ışık çakmaları, siyah uçuşmalar veya görme alanında perde hissi oluştuğunda vakit kaybetmeden göz hastalıkları uzmanına başvurulmalıdır.
Retina dekolmanı, retinanın altındaki destek dokudan ayrılmasıdır.
Normal şartlarda retina, altındaki damar tabakası sayesinde oksijen ve besin alır. Ayrılma meydana geldiğinde bu beslenme bozulur ve retina hücreleri kısa sürede fonksiyonlarını kaybetmeye başlayabilir.
Tedavi edilmediğinde ayrılma ilerleyerek merkezi görmeyi de etkileyebilir ve kalıcı görme kaybına yol açabilir.
Retina dekolmanının en sık nedeni retina yırtıklarıdır.
Yaşla birlikte göz içindeki vitreus jelinin yapısı değişir ve retina üzerinde çekinti oluşturabilir. Bu çekinti retinada yırtık oluşturduğunda göz içi sıvısı yırtıktan geçerek retinanın altına ilerler ve ayrılmaya neden olabilir.
Risk faktörleri arasında şunlar yer alır:
İleri miyopi
Retina yırtığı
Göz travmaları
Katarakt ameliyatı sonrası gelişen değişiklikler
Daha önce retina dekolmanı geçirmiş olmak
Ailede retina dekolmanı öyküsü
Diyabetik retina hastalıkları
Vitreus dejenerasyonu
Bazı kalıtsal retina hastalıkları
Bu risk faktörlerine sahip bireylerin düzenli retina muayenesi yaptırmaları önemlidir.
Retina dekolmanı farklı mekanizmalarla gelişebilir.
En sık görülen tiptir.
Retinada oluşan bir yırtık nedeniyle göz içi sıvısı retinanın altına geçerek ayrılmaya neden olur.
Genellikle ileri diyabetik retinopatide görülür.
Retina üzerinde gelişen zar dokuları retinayı çekerek ayrılmasına neden olur.
Retinada yırtık olmadan gelişir.
İltihabi hastalıklar, tümörler veya damar hastalıkları nedeniyle retina altında sıvı birikmesi sonucu oluşabilir.
Belirtiler genellikle ani başlar.
En sık görülen belirtiler şunlardır:
Ani başlayan siyah uçuşmalar
Işık çakmaları (fotopsi)
Görme alanında perde veya gölge hissi
Bulanık görme
Görme alanında daralma
Merkezi görmenin azalması
Ani görme kaybı
Retina dekolmanı genellikle ağrıya neden olmaz.
Özellikle perde şeklinde ilerleyen görme kaybı acil değerlendirme gerektirir.
Tanı ayrıntılı retina muayenesi ile konulur.
Kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:
Genişletilmiş göz dibi muayenesi
Optik Koherens Tomografi (OCT)
Göz ultrasonografisi
Fundus fotoğrafı
Görme keskinliği değerlendirmesi
Göz bebeği damla ile büyütülerek retinanın tamamı ayrıntılı şekilde incelenir.
Retina dekolmanı ilaçla tedavi edilemez.
Tedavi, dekolmanın tipi, yaygınlığı ve makula bölgesinin etkilenme durumuna göre planlanır.
Henüz dekolman gelişmemiş ancak retina yırtığı bulunan hastalarda lazer uygulanabilir.
Lazer, yırtığın çevresinde sağlam yapışıklık oluşturarak retina dekolmanı gelişmesini önlemeyi amaçlar.
Uygun hastalarda göz içerisine gaz kabarcığı verilerek retina yerine yaklaştırılır.
Ardından lazer veya kriyoterapi uygulanarak yırtık kapatılır.
Her hasta bu yöntem için uygun değildir.
Gözün dış yüzeyine yerleştirilen silikon bant sayesinde retina üzerindeki çekinti azaltılır ve retina yeniden yerine oturtulur.
Özellikle seçilmiş olgularda başarılı sonuçlar sağlayabilir.
Günümüzde retina dekolmanının tedavisinde en sık uygulanan yöntemlerden biridir.
Ameliyat sırasında:
Vitreus jeli temizlenir.
Retina üzerindeki çekintiler giderilir.
Retina yerine yerleştirilir.
Gerekirse lazer uygulanır.
Göz içerisine gaz veya silikon yağı verilebilir.
Kullanılan tampon maddesine göre ameliyat sonrasında belirli bir süre yüzüstü pozisyonda kalınması gerekebilir.
İyileşme süresi yapılan ameliyata ve retina hasarının derecesine göre değişebilir.
Ameliyat sonrasında hastaların:
Doktorun verdiği damlaları düzenli kullanması,
Kontrol randevularını aksatmaması,
Önerilen baş pozisyonuna uyması,
Ağır fiziksel aktivitelerden kaçınması,
Gaz tamponu bulunan hastalarda uçak yolculuğu yapmaması
önemlidir.
Görmenin tamamen düzelmesi haftalar veya aylar sürebilir.
Retina ne kadar kısa sürede yerine yerleştirilirse görmenin korunma ihtimali o kadar yüksektir.
Özellikle makula henüz ayrılmadan yapılan cerrahi girişimler çok daha başarılı sonuçlar verebilir.
Bu nedenle ani uçuşmalar, ışık çakmaları veya perde hissi oluştuğunda beklenmeden retina uzmanına başvurulmalıdır.
Her retina dekolmanı önlenemese de risk azaltılabilir.
Öneriler arasında:
Düzenli retina muayenesi yaptırmak
İleri miyopisi olan kişilerin kontrollerini aksatmaması
Göz travmalarından korunmak
Retina yırtıklarının erken tedavi edilmesi
Diyabet hastalarının retina kontrollerini düzenli yaptırması
yer almaktadır.
Erken teşhis, retina dekolmanı gelişmeden önce koruyucu tedavi uygulanmasına olanak sağlayabilir.
Evet. Retina dekolmanı acil tedavi gerektiren bir göz hastalığıdır. Tedavi geciktiğinde kalıcı görme kaybı gelişebilir.
Hayır. Retina dekolmanı çoğu zaman ağrısızdır. Bu nedenle ışık çakmaları, uçuşmalar ve perde hissi gibi belirtiler ciddiye alınmalıdır.
Modern vitreoretinal cerrahi teknikleri sayesinde anatomik başarı oranları oldukça yüksektir. Görme seviyesi ise dekolmanın süresi ve makulanın etkilenme durumuna bağlı olarak değişebilir.
Evet. Bazı hastalarda yeniden retina ayrılması gelişebilir. Bu nedenle ameliyat sonrası düzenli takip büyük önem taşır.
Erken tanı ve zamanında yapılan cerrahi ile retina yeniden yerine yerleştirilebilir. Ancak görme düzeyi, hastalığın süresine ve retina hücrelerinin ne kadar etkilendiğine bağlı olarak değişiklik gösterebilir.